home · article
Zhangzhou Yizhichun
Zhāngzhōu yīzhīchūn · 漳州一枝春
Vokatra avy amin’ny dingana famokarana roa sosona i Yizhichun. Amin’ny dingana voalohany, dia amboarina avy amin’ny ravin-dite vaovao ny semi-vita vaventy (毛茶, máo chá) araka ny teknôlôjia oolong Min Nan klasika.
Zhangzhou Yizhichun (漳州一枝春, Zhāngzhōu yīzhīchūn) — oolong Min Nan klasika, noforonin’ny Orinasa Diten’ny Fanjakana Zhangzhou (漳州茶厂, Zhāngzhōu cháchǎng) tamin’ny taona 1956. Miaraka amin’i Liuxiang (流香, Liúxiāng) sy Sezhong (色种, Sèzhǒng), dia anisan’ny dite telo malaza indrindra tao Zhangzhou i Yizhichun, ary porofo velona ny fomban-drazana fanadiovana (精制, jīngzhì) ny oolong tany atsimon’i Fujian nandritra ny zato taona mahery. Tamin’ny 2019, ny teknôlôjia fanadiovana nentim-paharazan’ny oolong Zhangzhou dia tafiditra tao amin’ny Rejistran’ny Lovam-pirenena tsy azo tsapain-tanana ao amin’ny Faritanin’i Fujian.
1. Fanasokajiana sy Fiaviana:
- Karazana: Oolong (青茶, qīngchá) — dite somary voaongotra. Ny haavon’ny oksidasiôna dia miovaova eo anelanelan’ny antonony ka hatramin’ny somary antonony (tokony ho 25–40 %), izay mampanakaiky kokoa an’i Yizhichun amin’ireo oolong Min Nan nentim-paharazana misy fanendasana arintany (炭焙, tàn bèi).
- Sokajy: Oolong Min Nan (闽南乌龙, Mǐnnán wūlóng). Dite afangaro (拼配, pīnpèi) — ny vokatra farany dia aforitra amin’ny alalan’ny fampifangaroana akora avy amin’ny vanim-potoana samihafa, karazan-kazo ary toerana samihafa, izay miantoka ny fahamarinan-toeran’ny tsirony isaky ny andiany.
- Fiaviana: Sina, Faritanin’i Fujian (福建省, Fújiàn shěng), tanànan’i Zhangzhou (漳州市, Zhāngzhōu shì). Ny toeram-pamokarana dia ny Orinasa Dite Zhangzhou, naorina tamin’ny 1953. Ny akora dite dia avy amin’ny faritra manodidina ny tanànan’i Zhangzhou, anisan’izany ny distrika sy faritra 11, indrindra ny distrikan’i Xiangcheng (芗城区, Xiāngchéng qū), ny faritanin’i Pinghe (平和县, Pínghé xiàn) ary ny faritanin’i Hua’an (华安县, Huá’ān xiàn).
- Fahitana ara-jeografika: Manodidina ny 24°30′ N, 117°38′ E (tanànan’i Zhangzhou). Ny toeram-pamokarana lehibe dia i Xiaokengtou (小坑头, Xiǎokēngtóu) ao amin’ny distrikan’i Xiangcheng; ny faritra avo manan-danja dia ny lohasahan’ny renirano Jiupengxi (九鹏溪, Jiǔpéngxī) eo amin’ny haavo 600–800 m.
2. Tantara sy Hasarobiny ara-kolontsaina:
- Tantara: Naorina tamin’ny 1953 ho orinasam-panjakana ny Orinasa Dite Zhangzhou, izay nampivondrona ireo atrikasa mpanao asa tanana mitsitokotoko momba ny zavakanto dite tao atsimon’i Fujian. Tamin’ny 1956, ny tompon’asa tao amin’ilay orinasa dia namorona tamin’ny fomba ôfisialy ny marika «Yizhichun», niankina tamin’ny teknôlôjia fanadiovana oolong Min Nan izay efa nisy nandritra ny zato taona mahery tamin’izany. Tany am-piandohan’ny Repoblika Entim-bahoakan’i Sina, ilay orinasa dia lasa iray amin’ireo orinasa telo monja teto amin’ny firenena nahazo nomeraon-tsonia fanondranana (出口唛号, chūkǒu mà hào) momba ny dite, ary nandray anjara lehibe tamin’ny fananganana ny tsena iraisam-pirenena ho an’ny oolong, indrindra tany Japon. Tamin’ireo taona 1960, ny Yizhichun, niaraka tamin’ireo sigara marika «Chengfeng», «Feima» ary «Daqianmen», dia noheverina ho zavatra lafo vidy — tao amin’ilay ohabolana malaza hoe «乘风飞马大前门,流香色种一枝春» (Chéngfēng Fēimǎ Dàqiánmén, Liúxiāng Sèzhǒng Yīzhīchūn) dia napetraka mitovy laharana amin’ny paraky lafo vidy ny dite. Tamin’ireo taona 1970–1990, ny fanondranana ny oolong Zhangzhou dia nahatratra 40 %n’ny totalin’ny fanondranana oolong tao amin’ny faritanin’i Fujian. Tamin’ny 1987, nahazo ny anaram-boninahitra «Vokatra Tsara indrindra ao amin’ny Faritanin’i Fujian» (福建省优质产品) i Yizhichun. Tamin’ny 2019, ny teknôlôjia fanadiovana nentim-paharazanan’ny oolong tao amin’ny Orinasa Zhangzhou dia nampidirina tao amin’ny rejistra fahenin’ny Zavatra ao amin’ny Lovam-pirenena tsy azo tsapain-tanana ao amin’ny Faritanin’i Fujian. Amin’ny 2024, ny habetsaky ny famokarana isan-taona ao amin’ilay orinasa dia mihoatra ny 40 tapitrisa Yuan, ary aondrana any Japon, Singapore, Malezia, Indonezia ary ireo firenena hafa any Azia Atsimo-Atsinanana ny vokatra.
- Anarana: Ny 一枝春 (Yīzhīchūn) dia adika ara-bakiteny hoe «rantsana iray amin’ny lohataona» — sary poetika, miverina amin’ny raikipohy literatiora klasika hoe 一枝春色 (yīzhī chūnsè, «rantsana lokon’ny lohataona»), izay tandindon’ireo famantarana voalohany momba ny fanavaozana ny natiora. Ny soratra sinoa 漳州 (Zhāngzhōu) dia manondro ny toerana niaviany. Noho izany, ny anarana feno dia azo adika hoe «Rantsan’ny Lohataona avy any Zhangzhou».
- Hasarobiny ara-kolontsaina: Tsy dite fotsiny i Yizhichun, fa tandindon’ny vanim-potoana iray manontolo tamin’ny famokarana dite tao Zhangzhou. Ho an’ireo taranaka zokiny any atsimon’i Fujian, any Chaoshan ary any amin’ireo diaspôra sinoa any ampitan-dranomasina any Azia Atsimo-Atsinanana, ity dite ity dia maneho ny guzaowei (古早味, gǔzǎo wèi) — «tsiron’ny andro taloha», fahatsiarovana mahalankamina ny fomba fiaina taloha. Ny fonosana manokana — taratasy kraft misy haingo mena-manga sy fonosana tanana 50 g (一两, yī liǎng) — dia mijanona tsy miova nandritra ny am-polony taona maro ary lasa kisary ara-kolontsaina. Zhangzhou koa dia iray amin’ireo foibe tranainy indrindra amin’ny gongfucha (工夫茶, gōngfū chá): araka ny fanambaran’i Peng Guangdou (彭光斗, Péng Guāngdǒu) tao amin’ny sora-tanany «Min suo ji» (《闽琐记》, Mǐn suǒ jì), efa tamin’ny 1766 — tamin’ny fitondran’i Qianlong — dia efa niely patrana tany Zhangzhou ny zavakanto fanaovana dite ao anaty kaopy kely.
3. Famaritana Ara-botany sy Akora:
- Karazam-boly / Cultivar: Ny cultivar fototra dia Fujian Shuixian (福建水仙, Fújiàn Shuǐxiān) — Camellia sinensis cv. Fujian-shuixian. Izy io dia karazana somary hazo (小乔木型, xiǎo qiáomù xíng) misy ravina lehibe, tara masaka, izay nohamarinina ho karazam-boly nasionaly tamin’ny 1985 (laharana nomena: GS13009-1985, «Dite No 9»). Mampiavaka azy ny fisian’ny taho fototra mibaribary, ny ravina lehibe elliptika misy nify lalina, ny ambony maitso mainty mamirapiratra ary ny takelaka ravina matevina sy mafy. Triplôida voajanahary izy io. Ho akora mpanampy amin’ny fampifangaroana dia ampiasaina i Huangdan (黄旦, Huángdān, antsoina koa hoe Huang Jingui) sy Qilan (奇兰, Qílán) — karazana vondrona Min Nan manokana.
- Fiotazana: Lohataona (Aprily–Mey) — vanim-potoana lehibe indrindra, manome akora misy asidra amine betsaka indrindra; fararano (Septambra–Oktobra) — vanim-potoana faharoa manan-danja indrindra, misy hanitra mibaribary kokoa. Ny fiotazana fahavaratra koa dia azo atao ho an’ireo andiany maro.
- Fenitry ny fiotazana: Fiotazana lohataona — tsimoka iray sy ravina roa (一芽二叶, yī yá èr yè). Ho an’ny vokatra maro dia azo ekena ny fenitra «ravina roa ka hatramin’ny efatra mivelatra» eo amin’ny tsimoka ambony. Zava-dehibe ny fitandroana ny fahamendrehan’ny tsimoka sy ny fahamasahana mitovy.
- Fepetra takiana amin’ny akora: Ny ravin-dite vaovao dia tokony ahitana pôlifenôla dite farafahakeliny 25 % ary asidra amine tsy mifatotra farafahakeliny 4,0 % (araka ny fenitry ny akora ho an’i Yizhichun). Ny ravina — tokony ho feno, tsy misy fahasimbana mekanika, fofona hafahafa ary mariky ny fahamasahana be loatra.
4. Terroir sy Ireo Toetoetran’ny Fambolena:
- Faritra sy vohon-tany: Ny faritanin’ny tanànan’i Zhangzhou dia mandrakotra ny faritra atsimo-atsinanan’ny Faritanin’i Fujian: manomboka amin’ireo tandavan-tendrombohitra any avaratra-andrefana (sampana avy amin’ny tendrombohitra Daiyunshan sy Bopingling) ka hatrany amin’ny morontsiraky ny Lakandranon’i Taiwan any atsimo-atsinanana. Ny velarany manontolo dia manodidina ny 12 600 km². Ny vohon-tany dia be havoana indrindra: ireo zaridaina dite an-tendrombohitra dia hita eo amin’ny haavo 400–800 m, fa ireo any amin’ny lemaka kosa dia any amin’ireo lohasahan’ny renirano Jiulongjiang (九龙江, Jiǔlóngjiāng) sy Zhangjiang (漳江, Zhāngjiāng).
- Haavon’ny fambolena: Ireo toeram-pambolena dite lehibe — 200–600 m ambonin’ny haabon’ny ranomasina. Ny faritra avo fototra ao amin’ny lohasahan’i Jiupengxi — 600–800 m, izay ahitana zavona (mihoatra ny 200 andro isan-taona) dia miteraka toe-javatra misy hazavana mivaky be, izay mandrisika ny fitambaran’ny asidra amine ao amin’ny ravina.
- Toetrandro: Toetrandro môsonika sobtrôpikaly atsinanana (南亚热带季风气候, nán yàrèdài jìfēng qìhòu). Ny salan’ny mari-pana isan-taona any amin’ireo faritra dite an-tendrombohitra — 16–20 °C (ao anatin’ny tanàna — manodidina ny 21 °C). Ny rotsak’orana isan-taona — 1 450–2 100 mm, miangona eo anelanelan’ny volana Martsa sy Septambra. Ny vanim-potoana tsy misy fanala — 251–317 andro. Ny fahasamihafana lehibe eo amin’ny maripanan’ny andro sy alina any amin’ireo faritra an-tendrombohitra dia manampy amin’ny fitomboana miadana sy ny fitambaran’ny zava-manitra mafonja.
- Tany: Manjaka ny tany lateritika mena-mavo (红黄壤, hóng huáng rǎng) misy fihetsehana asidra (pH 4,5–6,0). Mampiavaka azy ny fisian’ny singa bitika betsaka kokoa — seleniôma (Se) sy fanitso (Zn), izay mandray anjara amin’ny singa mineraly amin’ny tsirony. Ireo zaridaina dite ao amin’ny faritra fototra dia hita ao amin’ny faritra arovana misy loharano, izay voarara ny fampiasana zezika simika sy pestisida; ny fambolena ara-tontolo iainana no ampiharina.
5. Teknôlôjian’ny Famokarana:
Vokatra avy amin’ny dingana famokarana roa sosona i Yizhichun. Amin’ny dingana voalohany, dia amboarina avy amin’ny ravin-dite vaovao ny semi-vita vaventy (毛茶, máo chá) araka ny teknôlôjia oolong Min Nan klasika. Amin’ny dingana faharoa — izay tena manan-danja ho an’ilay marika — ireo semi-vita avy amin’ny vanim-potoana, karazana ary toerana samihafa dia mandalo fomba fanadiovana (精制, jīngzhì): fampifangaroana (kupazh), fanendasana indray ary fanasokajiana, ka mamorona tsiron’ny dite marin-toerana sy azo fantarina. Io teknôlôjia fanadiovana lova tsy azo tsapain-tanana io, izay nampitaina tamin’ny tompon’asa tany amin’ny mpianatra, no nekena ho zavatra ao amin’ny lovam-pirenena tsy azo tsapain-tanana. Ilay mpitondra fomban-drazana fahefatra dia i Lin Yanteng (林燕腾, Lín Yànténg), talen’ny Orinasa Dite Zhangzhou taloha sy injeniera zokiolona amin’ny famokarana dite.
Ny toetra mampiavaka manokana ny teknôlôjia dia ny fampiasana fitaovana volotsangana sy hazo irery ihany amin’ny dingana rehetra, izay manakana ny fikasihan’ny dite amin’ny metaly ary misoroka ny oksidasiôna katalitika.
- Fiotazana / 采摘 — cǎizhāi: Angonina tanana ny tsimoka ambony mandritra ny ora maraina rehefa maina ny ando, ary alefa haingana any amin’ny atrikasa, tsy avela hafanaina be loatra na ho simba mekanika ny ravina.
- Fameperana sy fanalafosana / 摊晾 — tānliàng: Alamina sosona manify eo ambonin’ireo lovia volotsangana ao amin’ny efitrano misy rivotra ny ravin-dite vaovao. Ny tanjona — hamoy 15–20 %n’ny hamandoana sy hamorona ireo fototra ho an’ny oksidasiôna manaraka. Lasa malemy sy mora lefona ny ravina.
- Fampihontsonana / 摇青 — yáoqīng: Andiana tsingerina «fampihontsonana — fialan-tsasatra» (重摇青, zhòng yáoqīng — fampihontsonana mafonja be, izay mampiavaka an’ity teknôlôjia ity). Ny fiantraikany mekanika dia mandratra ny sela amin’ny sisin’ny ravina, ka manomboka ny oksidasiôna anzimatikan’ny pôlifenôla. Ny fifandimbiasan’ny dingana mavitrika sy ny fialan-tsasatra dia mamorona ny tsiron-tsakafon’ny voninkazo sy voankazo. Fehezina ara-maso ny haavon’ny oksidasiôna amin’ny alalan’ny fisehoan’ny sisiny mena (红边, hóng biān) nefa mbola mitazona afovoany maitso.
- Fanamafisana / 杀青 — shāqīng: Ny fanafanana ao anaty wok na amponga mihodina eo amin’ny maripana 200–280 °C dia manafoana avy hatrany ireo anzima oksidase ary mampiorina ny tsiron-tsakafon’ny hanitra tratrarina.
- Famolivoly / 揉捻 — róuniǎn: Ny famolivoly dia manome endrika mampiavaka ny ravina (tsimoka mafy sy matevina) ary manokatra ny rindrin’ny sela, miantoka ny fahafenoan’ny fitrandrahana rehefa anaovana dite.
- Fanalamana / 烘干 — hōnggān: Fampiorinana ny hamandoana ho amin’ny haavon’ny fitehirizana (< 6 %).
- Fampifangaroana (Kupazh) / 拼配 — pīnpèi: Ny tompon’asa teknôlôjia dia mampifangaro ireo andiany avy amin’ny fiaviana, vanim-potoana ary karazam-boly samihafa mba hahatratrarana ny fenitry ny tsirony tadiavina — marin-toerana isan-taona.
- Fanendasana arintany / 炭焙 — tàn bèi: Fanendasana farany eo ambonin’ny arin-dranonando eo amin’ny maripana tsy mihoatra ny 60 °C. Ny fanafanana miadana amin’ny maripana ambany dia «manisy tombo-kase» ny hanitra, mampihena ny mangidihidy ary manome halalina sy fahalemem-panahy ny ditenao. Io dingana io indrindra no mamorona ny lokon’ny ditenao volomboasary-vatoaratra mampiavaka ny oolong Zhangzhou, ary ny fomba «mafana» mampiavaka azy.
- Fanasokajiana / 分级 — fēnjí: Isivanina ny dite vita, alamina araka ny habeny ary diovina amin’ny tahony sy vovony.
6. Toetoetran’ny taovam-pandrenesana (senses):
- Fisehon’ny ravina maina ivelany: Tsimoka voaolivoly matevina sy mafy (条索紧结卷曲, tiáosuǒ jǐnjié juǎnqū), maintimainty-volontsôkôlà misy famirapiratana mavo (乌褐带黄, wūhè dài huáng). Ny ravina dia voalamina, mitovy habe. Amin’ireo kilasy ambony, dia misy tendrony volamena mibaribary (金毫, jīn háo).
- Hanitry ny ravina maina: Madio, miaraka amin’ny naotin’ny voninkazo manjaka — ôrkide (兰花, lánhuā) ho an’ny kilasy manokana, izay mivadika ho tsiron-tsakafo midadasika kokoa misy voninkazo sy mamy ho an’ny kilasy voalohany. Ireo naoty ambadika: amandy nendasina, siramamy voakahamelisôka, fandrendrehana maivana.
- Hanitry ny ditenao: Hamamy voninkazo madio (清香, qīngxiāng) miaraka amin’ny naotin’ny voankazo mitombo — pesombazaha masaka, aprikôty. Amin’ireo dikan-teny nendasina — fototra voanjo-kahamelisôka miaraka amin’ny tsiro aoriantsy tantely. Maharitra mandritra ireo fandrarana maro ny hanitra ary miseho tsara eo amin’ny sarom-bilan’ny gaiwan.
- Tsiro: Matevina (醇厚, chúnhòu), somary feno, miaraka amin’ny fifandanjana mibaribary eo amin’ny hamamy sy ny fahatsaràna (鲜爽, xiānshuǎng). Ny mangidihidy malefaka sy mandrakotra dia mivadika haingana ho tsiro aoriantsy mamy maharitra (回甘, huígān). Ireo naoty tsiron’ny: tantely voninkazo, voan-kastanea nendasina, paiso masaka, mineraly somary manjavozavo. Mahazaka fandrarana 6–8 tsara ilay dite, ary ny tsiron-tsakafony dia mivoatra manomboka amin’ny voninkazo-vaovao ka hatramin’ny mamy-mainty.
- Loky ny ditenao: Volomparasy-volamena (金黄, jīnhuáng), mangarahara sy madio. Amin’ireo andiany nendasina mafy kokoa — vatoaratra lalina. Ny fahazavana avo dia mariky ny fanodinana marina.
- Fanambanin’ny dite (ravina natao dite): Ireo ravina misokatra dia maintimainty-volontsôkôlà misy faritra maintso-ôliva (乌褐带绿, wūhè dài lǜ), malemy sy mandevina, misy sisiny mitovy. Ny fitovian’ny ravina dia manambara kalitaon’ny fampifangaroana sy fanasokajiana tsara.
7. Ny votoatiny simika:
- Pôlifenôla: Ny habetsahany ao amin’ny ravin-dite vaovao — farafahakeliny 25 % (araka ny fenitry ny akora). Ao amin’ny dite vita, ny ampahany lehibe amin’ny katêkinina (indrindra ny EGCG, EGC) dia efa voaongotra lasa teaflavina sy tearubigina, izay miantoka ny tsiron-tsakafo malefaka, tsy mahamaika. Ny asa antioksidanta an’ny vondrona pôlifenôlika, araka ny angom-pikarohana, dia 18 heny mihoatra noho ny vitàminina E.
- Asidra amine: Farafahakeliny 4,0 % ao amin’ny ravin-dite vaovao. Ny singa fototra — L-teanina (L-茶氨酸, L-chá ānjīsuān), izay tompon’andraikitra amin’ny fahalemem-panahy, ny hamamy toy ny umami ary ny fiantraikany mampitony nefa mitazona fahazavan-tsaina. Ny habetsahan’ny asidra amine betsaka dia vokatry ny terroir an-tendrombohitra sy ny fanjakazakan’ny hazavana mivaky.
- Alkalôida: Kafeinina (咖啡碱, kāfēi jiǎn) — farafahakeliny 2,0 %, izay manome vokatra mampatanjaka mibaribary. Teôbrômina sy teôfilina koa dia misy amin’ny habetsany kely, mameno ny vokany mampatanjaka.
- Vitamina: Vitamina C (asidra askôrbika) — amin’ny habetsany kely; vitamina ao amin’ny vondrona B (B₁, B₂, B₃); vitamina E (tôkôferôla).
- Mineraly: Pôtasiôma (K), maneziôma (Mg), manganezy (Mn), ary koa singa bitika seleniôma (Se) sy fanitso (Zn) — ireto roa farany ireto dia mampiavaka manokana ny tany ao Zhangzhou ary mandray anjara amin’ny tsiron-tsakafo mineralin’ilay dite.
- Menaka manan-danja (etery): Ireo fitambarana terpena (neraliola, geraniola, linalôla) no mamorona ny hanitry ny voninkazo; mandritra ny fanendasana arintany dia miforona fanampiny ny pirazina sy foranona, izay tompon’andraikitra amin’ireo naoty voanjo sy kahamelisôka.
8. Tombontsoa azo avy aminy:
- Fampatanjahana sy fifantohana: Ny fihetsika mifameno an’ny kafeinina (≥ 2,0 %) sy ny L-teanina dia manome vokatra mampatanjaka malefaka sy maharitra tsy misy ilay fikorontanana «nerveuse» mampiavaka ny kafe. Mampitombo ny fifantohana sy ny fahombiazan’ny saina.
- Fiarovana antioksidanta: Ny vondrona pôlifenôlika (katêkinina, teaflavina) dia manala ireo radika malalaka, mampiadana ny adin-tsaina oksidativa sy ny fizotry ny fahanteran’ny sela.
- Fanohanana ny fandevonan-kanina: Ny oolong nendasina araka ny fomban-drazana dia sarobidy noho ny fahafahany mandrisika ny famokarana anzima fandevonan-kanina sy manala ny fahatsapana hoe voky rehefa avy nihinana sakafo matavy. Ireo pôlifenôla ao anatiny dia manampy amin’ny fanamarinana ny mikrôflôra ao amin’ny tsinay.
- Rafitra fo-lalan-dra: Ny fisotroana oolong tsy tapaka dia ampifandraisina amin’ny fihenan’ny haavon’ny kôlesterôla «ratsy» (LDL) sy ny fitazonana ny fahavonomononanan’ny lalan-dra.
- Fanohanana ireo fizotry ny metabolisma: Ny pôlifenôla sy ny kafeinina ao amin’ny oolong dia mandrisika ny termôjenesis sy ny metabolisman’ny tavy, izay afaka manampy amin’ny fifehezana ny lanjan’ny vatana ao anatin’ny sakafo voalanjalanja.
- Fahasalaman’ny vava: Ny fliorida sy ny katêkinina ao amin’ny dite dia misy fiantraikany manohitra ny bakteria, manakana ny fivoaran’ny mikrôflôra mahatonga ny fahasimban’ny nify.
- Vokany mampihena ny adin-tsaina: Ny L-teanina dia mampitombo ny haavon’ny onja alfa ao amin’ny atidoha, mandrisika ny toetry ny fitoniana misy fifantohana. Ny fampiharana ny gongfucha mihitsy — fandrarana tsy maimaika miverimberina — dia endrika fandinihana am-pahibemaso.
9. Fomba fanaovana dite:
-
Maripanan’ny rano: 95–100 °C. Mba hampisehoana ny fahafenoan’ny tsiron’ny dite nendasina dia soso-kevitra ny maripana akaikin’ny fahandroana.
-
Habetsahan’ny dite: Fomba gongfu — 5 g isaky ny 75 ml (tahan’ny 1 : 15); fomba eropeana — 3 g isaky ny 200–250 ml.
-
Fitaovana: Gaiwan porselana (盖碗, gàiwǎn) — safidy tokony ho an’ny rehetra, mamela ny fanombanana ny fivoaran’ny hanitra; teiera tanimanga Yixing (紫砂壶, zǐshā hú) — ho an’ireo dikan-teny nendasina, izay amantanin’ny tanimanga ny ditenao ary manasongadina ny halaliny.
-
Dingana:
- Afanaina amin’ny rano mangotraka ny fitaovana rehetra — izany dia mampiorina ny maripanan’ny fanaovana dite.
- Arotsaka ao anaty gaiwan ny dite ary avela hafanaina mandritra ny 10–15 segondra eo ambanin’ny sarony ny ravina maina, fofonina ny hanitra.
- Fanasana (润茶, rùn chá) — tondrahana rano mangotraka ary araraka rehefa afaka 5 segondra. Ity fandrarana ity dia «mamoha» ny ravina.
- Fandrarana voalohany — 15–20 segondra. Efa feno ny ditenao.
- Zaraina ao anaty kaopy amin’ny alalan’ny sivana.
- Fandrarana miverimberina: in-6–8, ampitomboina 5–10 segondra ny fotoana isaky ny fandrarana. Ny Yizhichun tsara kalitao dia mahazaka fandrarana 6–8 amim-pahatokiana.
-
Fanaovana dite mangatsiaka: Tahan’ny 1 : 50 (ohatra, 5 g isaky ny 250 ml). Tondrahana rano mangatsiaka voadio ary apetraka ao anaty vata fampangatsiahana mandritra ny 6 ora. Ny fomba dia manasongadina ny fahatsaràna sy ny maha-voninkazo, manala ny mangidy sy ny mangidihidy.
-
Fanamarihana: Tsy soso-kevitra ny mampiasa rano mangotraka mihoatra ny 100 °C — mety hanimba ny hanitra marefo misy voninkazo sy voankazo izany. Ny dite vaovao dia tsara raha avela hiandry 10–15 andro aorian’ny fividianana ao amin’ny toerana maizina, mba hihena ny «toetra mirehitra» (火气, huǒqì) aorian’ny fanendasana. Rehefa voasokatra ny fonosana — tsara raha ampiasaina ao anatin’ny 7 andro mba hitazomana ny fahatsaràn’ny hanitra.
10. Fitehirizana:
- Fepetra ankapobeny: Fonosana tsy mampiditra rivotra, toerana maina sy mangatsiatsiaka (15–25 °C), fiarovana amin’ny tara-masoandro mivantana, tsy fisian’ny fofona hafahafa.
- Ireo fahavalon’ny dite: Hamandoana, hafanana, taratra ultraviole, hanitra hafahafa (fanandramana, ranomanitra, fanadiovana).
- Fitoerana: Kapoaka vy misy sarony mihidy mafy, paokety banga misy sosona anatiny misy foil, vilan-dite seramika misy famehezana silikôna.
- Toetoetran’ireo dikan-teny nendasina: Noho ny fanendasana arintany dia kely indrindra ny hamandoana, izay mampitombo ny fe-potoana fitehirizana ho 1–2 taona tsy misy fahaverezan-kalitao hita maso. Ny mpankafy sasany dia manao fitehirizana maharitra (陈化, chénhuà) an’i Yizhichun nendasina, ary milaza fa rehefa mandeha ny taona dia mahazo toetra ambony voadio (陈香, chénxiāng) ilay dite.
- Ireo dikan-teny maivana (qingxiang): Tehirizina amin’ny maripana ambany (0–5 °C), mitovy amin’ireo dite maitso. Fe-potoana — tsy mihoatra ny 6 volana.
11. Vidiny sy fisorohana ny hosoka:
- Sokajy vidiny: Ara-tantara, ny Yizhichun dia napetraka eo amin’ny sokajy vidiny antonony — dite andavanandro izy io, mifantoka amin’ny fahafahana mividy sy ny fahamarinan-toerana. Ireo vidiny manodidina: kilasy faharoa — izay tena ambony tahan’ny kalitao sy vidiny; kilasy voalohany — vokatra ara-barotra fototra; kilasy manokana — manomboka amin’ny ≈ 700 Yuan isaky ny jin (500 g) ka miakatra, miaraka amin’ny hanitry ny ôrkide mibaribary sy tsimoka tokana ao amin’ny akora. Ireo antony mitaona ny vidiny: haavon’ny fambolena ny akora, vanim-potoana fiotazana (lafo kokoa ny lohataona noho ny fahavaratra), fanodinana tanana na milina, fahaiza-manaon’ny mpampifangaro ary haavon’ny fanendasana.
- Ahoana no hisorohana ireo hosoka:
- Mividy any amin’ireo mpaninjara ôfisialin’ny Orinasa Dite Zhangzhou na any amin’ireo magazay manokana (amin’ny 2024 — teboka fivarotana 29 any Zhangzhou, Chaozhou ary Shantou).
- Manombana ny fitovian’ny ravina: ny tena Yizhichun avy amin’ny orinasa dia miavaka amin’ny fandaminana mitovy sy ny fahadiovana — tsy misy taho mifangaro, vovoka ary ravina tsy mitovy.
- Manamarina ny hanitra: ny dite tena izy dia manana fofona madio, tsy «simika». Tokony hampiahiahy ny naoty ranomanitra mahery, tsy mampiavaka ny oolong.
- Manombana ny ditenao: mangarahara, volomparasy-volamena na vatoaratra, tsy misy fahalotoana. Ny tsirony — malefaka, misy huigan mazava, tsy misy mangidy na asidra tsy mahafinaritra.
- Mijery ny fonosana: ny vokatra tena izy matetika dia mitazona fonosana taratasy nentim-paharazana misy marika orinasa. Ny vidiny ambany mampiahiahy ho an’ny kilasy manokana voalaza — antony tokony hampisalasala.
12. Zava-misy mahaliana:
- Tao amin’ilay ohabolana tao Zhangzhou hoe «乘风飞马大前门,流香色种一枝春», ireo marika dite telo — Liuxiang, Sezhong ary Yizhichun — dia nifanandrina tamin’ireo marika sigara malaza indrindra tamin’ireo taona 1960. Tamin’izany fotoana izany dia entana lafo vidy ny dite, fa tsy fihinanana andavanandro.
- Orinasa Dite Zhangzhou — izy irery ihany no orinasa oolong mbola miasa hatramin’izao tao amin’ny faritanin’i Fujian. Tamin’ny vanim-potoana nampiroborobo azy (taona 1980), dia nihoatra ny 500 taonina ny vokatra isan-taona.
- Ny Yizhichun dia avoaka koa amin’ny endrika dite voapotsitra (饼茶, bǐngchá), izay tsy mahazatra ho an’ny oolong Min Nan ka mampanakaiky azy kokoa amin’ireo pu’er sy hei cha. Ny endrika voapotsitra dia manamora ny fitehirizana maharitra sy ny fivoaran’ny hanitra «antitra».
- Ny fonosana tanana ny dite ao amin’ny orinasa — isaky ny iray liang (两, liǎng, ≈ 50 g) ao anaty fonosana taratasy — dia voatahiry hatramin’ireo taona 1950. Ny taratasy volotsangana fotsy (白竹纸, bái zhú zhǐ) ao amin’ny sosona anatiny dia mitsentsitra ny hamandoana be loatra ary «mahatadidy» ny hanitry ny dite.
- Ny teknôlôjia fanadiovana, izay fototry ny Yizhichun, dia ampitaina manokana avy amin’ny tompon’asa any amin’ny mpianatra. Amin’ireo taona 2020 dia efa misy taranaka efatra ny fifindrana, ary efa eo am-panomanana ny taranaka fahadimy amin’ireo tompon’asa.
13. Fampitahana amin’ireo oolong Min Nan hafa:
- Anxi Tieguanyin (安溪铁观音, Ānxī Tiěguānyīn): Ilay oolong Min Nan malaza indrindra. Tsy toy ny Yizhichun, ny Tieguanyin dia amboarina avy amin’ny cultivar mitovy anarana, fa tsy avy amin’ny akora afangaro. Ilay Tieguanyin «qingxiang» maoderina — maivana, maitso, manantitrantitra ny fahatsaràna; ny Yizhichun amin’ny fomba klasika azy — nendasina kokoa, misy tsiron-tsakafo mafana, kahamelisôka-tantely. Ny Tieguanyin — dite avy amin’ny tompon’asa mpamokatra zaridaina manokana; ny Yizhichun — dite avy amin’ny tompon’asa mpampifangaro.
- Zhangping Shuixian (漳平水仙, Zhāngpíng Shuǐxiān): Voaomana koa avy amin’ny cultivar Shuixian, saingy amin’ny endrika takela-bato toradroa voapotsitra tsy manam-paharoa amin’ny fampiasana taratasy sivana. Ny Shuixian avy any Zhangping dia miavaka amin’ny hanitry ny ôrkide mamirapiratra, ny tsiron-tsakafo menaka ary ny fahatsaràna. Ny Yizhichun — vokatra afangaro misy fanendasana arintany sy toetra «matotra» kokoa.
- Yongchun Shuixian (永春水仙, Yǒngchūn Shuǐxiān): Mpitovy rano Min Nan iray hafa, ara-tantara ilay voalohany tao Min Nan (nanomboka tamin’ny 1857). Ny dikan-teny Yongchun — miparitaka, tsy afangaro, misy naoty ôrkide mibaribary. Ny Yizhichun dia mandalo dingam-pivondronana indostrialy sy fanendasana arintany, izay manome azy fahamarinan-toerana sy halalina lehibe kokoa, saingy kely kokoa ny fofona «vaovao».
- Baiya Qilan (白芽奇兰, Báiyá Qílán): Tsy hita afa-tsy ao amin’ny faritanin’i Pinghe (Zhangzhou). Voaomana avy amin’ny cultivar mitovy anarana, manana hanitry ny ôrkide mamirapiratra sy «manaikitra» ary mineraly. Raha ampitahaina aminy, ny Yizhichun — boriborina kokoa, malefaka kokoa, tsy misy ilay hamafin’ny Qilan, fa misy halalin’ny naotin’ny fanendasana lehibe kokoa.
13a. Ireo karazany sy kilasy ao amin’ny Zhangzhou Yizhichun:
Araka ny fenitra DB35/T 943-2009, ny Yizhichun dia mizara ho kilasy telo lehibe araka ny toetoetran’ny taovam-pandrenesana (senses):
- Kilasy manokana (特级, tèjí): Akora — tsimoka tokana indrindra indrindra. Ireo tsimoka dia matevina, mavesatra, misy volo volamena mibaribary. Ny hanitra — madio, avo, ôrkide (兰香高锐). Ny tsirony — feno, misy huigan lalina. Vidiny manodidina — manomboka amin’ny 700 Yuan isaky ny jin.
- Kilasy voalohany (一级, yī jí): Akora — tsimoka iray, ravina iray. Ireo tsimoka dia mitovy, mitovy habe. Ny hanitra — madio, maharitra. Ny tsirony — feno,醇厚 (chúnhòu). Ny vokatra ara-barotra be mpampiasa indrindra.
- Kilasy faharoa (二级, èr jí): Ireo tsimoka dia somary lehibe kokoa. Ny hanitra — madio, malefaka (纯和, chúnhé). Tahan’ny kalitao sy vidiny tena tsara — oolong andavanandro mora vidy.
Ankoatra ireo endrika miparitaka, dia avoaka koa ny dikan-teny voapotsitra (饼茶, bǐngchá), natao ho an’ny fitehirizana maharitra sy ny fivoaran’ny hanitra voadio (陈香, chénxiāng).
Ho famaranana:
I Zhangzhou Yizhichun — dite misy tantara tsy azo sarahina amin’ny tena Orinasa Dite Zhangzhou, amin’ireo taranaka mpampifangaro, amin’ny fisiotsiok’ny lapoely fandorana arintany sy ny fikororohan’ny taratasy volotsangana. Tsy milaza ho mamirapiratra toa ireo oolong zaridaina tokana izy, ary tsy mifaninana amin’i Tieguanyin hahazo laza manerantany — any an-kafa ny heriny. Dite misy fahamarinan-toerana sy fahatsiarovana izy io: ny andiany tsirairay dia mikendry ny ho famerimberenana marina ny tsiron’ny dite izay fantatry ny raibe sy renibe. Ho an’ny mponina ao Zhangzhou, Chaoshan sy ireo vondrom-piarahamonina sinoa any Azia Atsimo-Atsinanana, ny tsindrin-drano iray amin’i Yizhichun — fiverenana amin’ny «tsirony taloha», amin’ny fombam-pivavahana maraina amin’ny gongfucha, amin’ireo resaka tsy maimaika nanodidina kaopy 50 ml. Malefaka, boriborina, manana halalin’ny fanendasana arintany sy fahalemem-panahin’ny voninkazo — ity dite ity dia miseho tsara indrindra tsy amin’ny fandrarana voalohany, fa amin’ny fahatelo-efahefatra, ary izany fiandrasana amim-paharetana izany no valisoa feno ho an’ny mpisotro.