Dèngcūn Lǜchá

Dèngcūn Lǜchá (邓村绿茶, Dèngcūn lǜchá) dia dite maitso any an-tendrombohitra avo avy ao amin’ny tanànan’i Dèngcūn (邓村乡) ao amin’ny Distrikan’i Yílíng (夷陵区) tanànan’i Yíchāng (宜昌市), Faritanin’i Húběi — tany izay nantsoin’i Lù Yǔ (陆羽), ilay «Olo-masina amin’ny Dite» (茶圣), ho tsara indrindra tao amin’ny «Kanônan’ny Dite» nataony: «Amin’ireo [dite] avy any atsimo an-tendrombohitra — [dite] Xiázhōu no ambony indrindra» (山南，以峡州上). Dèngcūn no tanàna tokana any Sina nahazo ny anaram-boninahitra hoe «Tany misy ny Dite Malaza any Sina» (中国名茶之乡) amin’ny ambaratongan’ny tanàna. Ny fambolen-dite dia hita eo amin’ny haavon’ny 800–1200 m, eny amin’ny morontsiraka avaratry ny Xīlíngxiá (西陵峡, ny hantsan’i Xīlíng — ilay voalohany amin’ireo Hantsana Telon’i Yangtzeu), eo akaikin’ny tohodrano «Hantsana Telo» (三峡大坝). Ny tanimbolin-dite mirefy 80 000 mu, izay misy zavona mandritra ny 180 andro mahery isan-taona, dia nanao an’i Dèngcūn ho «loharanon’ny Làlambe Lehiben’ny Dite» (万里茶道源头) sy ho «faritra fototra eran-tany amin’ny dite maitso manara-penitra» (世界高品质绿茶核心产区) — anaram-boninahitra nomen’ny Fikambanana Maneran-tany momba ny Dite Maitso (评议员 Котомари Сигэё).

1. Fanisihana sy Fiaviana:

• Karazana: Dite maitso (绿茶, lǜchá), tsy misy fanarenana. Vokarina amin’ny endrika maro: toy ny fanjaitra (针形, zhēnxíng, «Dèngcūn Máo Jiān» — vokatra fototra), spiraly (卷曲形, «Huádǐng Yúnwù»), fisaka (扁形, «Dānqiū Wūyā»). Teknôlôjia fototra — fangatahana + maina amin’ny rivotra mafana (炒烘结合).

• Sokajy: Vokatra misy mari-panavahana jeografika ao amin’ny Repoblika Entim-bahoakan’i Sina (国家地理标志产品, 2006). Fanamarinana vokatra maitso kilasy AA (AA级绿色食品). Fitsapana ny fahaveloman’ny pesterida araka ny fenitra EU. «Tany misy ny Dite Malaza any Sina» (中国名茶之乡) — tanàna tokana manana izany sata izany ao amin’ny firenena. «Loharanon’ny Làlambe Lehiben’ny Dite» (万里茶道源头). «Faritra fototra eran-tany amin’ny dite maitso manara-penitra» (世界高品质绿茶核心产区) — anaram-boninahitra nomen’ny Fikambanana Maneran-tany momba ny Dite Maitso (评议员 Котомари Сигэё). «Tanàna fizahan-tany misy dite maneran-tany» (世界茶旅小镇).

• Fiaviana: Sina, Faritanin’i Húběi (湖北省, Húběi Shěng), tanànan’i Yíchāng (宜昌市, Yíchāng Shì), Distrikan’i Yílíng (夷陵区, Yílíng Qū), tanànan’i Dèngcūn (邓村乡, Dèngcūn Xiāng). Miorina eo amin’ny morontsiraka avaratry ny hantsan’i Xīlíng (西陵峡) — ilay voalohany amin’ireo «Hantsana Telon’i Yangtzeu» (长江三峡). Eo atsinanan’i Dèngcūn no misy ny tohodrano «Hantsana Telo» (三峡大坝); eo avaratra no misy ny Valanjavaboahary Nasionaly Dàlǎolǐng (大老岭国家森林公园).

• Koordinate jeografika: 30°57′–31°06′ latitude avaratra — «faritra volamena ho an’ny hazo dite» (世界茶树生长黄金坐标).

2. Tantara sy Ny Heviny Ara-kolontsaina:

• Tantara: Ny fomban-dite ao Dèngcūn dia iray amin’ireo tranainy indrindra sy voarakitra tsara indrindra ao Sina, nanomboka tamin’ny vanim-potoan’ny Fanjakana Telo.

  Fanjakana Telo — raki-tsoratra voalohany (Taonjato faha-3 am.f.) Ao amin’ny lahatsoratra «Guǎngyǎ» (《广雅》, 227–232 am.f.) dia voarakitra ny teknôlôjian’ny famokarana dite tao Xiázhōu (峡州) — fizaràn-tany misy ny faritr’i Dèngcūn ankehitriny. Izany dia iray amin’ireo filazana an-tsoratra voalohan’ny famokarana dite tao amin’ny faritra.

  Tang — fanombanana ambony indrindra nataon’i Lù Yǔ (Taonjato faha-8). Tao amin’ny «Chájīng» (《茶经》, ~760) dia nanombanan’i Lù Yǔ ireo dite avy «any atsimo an-tendrombohitra» ary nametraka an’i Xiázhōu ho laharana voalohany: «山南，以峡州上，襄州、荆州次» — «Amin’ireo avy any atsimo an-tendrombohitra — Xiázhōu no ambony indrindra, Xiāngzhōu sy Jīngzhōu no manaraka». Namokatra dite tao amin’ny distrika telo i Xiázhōu: Yuān’ān, Yídōu ary Yílíng (夷陵) — faritr’i Dèngcūn amin’izao fotoana izao. Taty aoriana, tamin’ny vanim-potoan’ny Song, dia nantsoin’i Oūyáng Xiū (欧阳修) an’i Yílíng hoe «Ny Kanônan’ny Dite — Distrika Voalohany» (陆羽茶经第一州) — «Distrikan’ny dite voalohany araka ny [fanombanana] ny Kanônan’ny Dite nataon’i Lù Yǔ».

  Ming — «Ahitra Mahagagan’ny Hantsana Telolahy» (明). Tamin’ny vanim-potoan’i Jiājìng (嘉靖, 1522–1566) dia nahazo anaram-bosotra poeta ny dite tao Dèngcūn, dia ny hoe «Sānxiàyǎ Língcǎo» (三峡灵草, «Ahitra Mahagagan’ny Hantsana Telolahy») ary lasa «gòngchá» (贡茶, dite fanomezana ho an’ny emperora).

  Qing — «Xīchá» sy «Chámǎgǔdào». Tany am-piandohan’ny Qing dia nalefa namakivaky tendrombohitra nianavaratra mankany Xiāngyáng ny «xīchá» (溪茶, «dite avy amin’ny renirano») avy ao Dèngcūn, ka namorona ny ampahany an-tanety amin’ny «Chámǎgǔdào» (茶马古道, «Làlan’ny Dite sy ny Soavaly»). I Dèngcūn koa dia iray amin’ireo foibe famokarana ny «Yíhóngchá» (宜红茶, «Dite menan’i Yíchāng») ary, araka ny fikarohana, no toerana nampisaraina voalohany ny trangan-javatra «fahamaintinana mangatsiaka» (冷后浑, lěnghòuhún) ao amin’ny dite mena.

  Vaninandro maoderina. Tamin’ny 1956 dia nanolo-kevitra ny anarana hoe «Dèngcūn Lǜchá» (邓村绿茶) ireo manampahaizana sovietika nanao fitsapana ny dite avy ao Dèngcūn, ary io no nifantina ho anarana ofisialy. Tamin’ny 2006 — mari-panavahana jeografika. Tamin’ny 2017 dia natsangana ny «Sānxiá Chágǔ · Dèngcūn Cháyíchǎn Gōngyuán» (三峡茶谷·邓村茶遗产公园, «Lohasahan’ny Dite an’ireo Hantsana Telolahy · Valan-javaboahary Lova Dite Dèngcūn»), izay nanamafy ny toerana misy azy hoe «万里茶道源头» — «loharanon’ny Làlambe Lehiben’ny Dite». Hatramin’ny 2024, ny velaran-tanimbolin-dite dia 80 000 mu (~5 300 ha), ny vokatra isan-taona — 12 000 taonina dite maina, ny sanda feno — 460 tapitrisa yuan.

• Anarana:

  • «Dèngcūn» (邓村) — anaran’ny tanàna. Ny topônim dia mifandray amin’ny anaram-pianakaviana Dèng (邓).
  • «Lǜ Chá» (绿茶) — «dite maitso».

• Heviny ara-kolontsaina: Dèngcūn dia toerana ihaonan’ireo tantaran-dite lehibe telo: ny «Kanônan’ny Dite» nataon’i Lù Yǔ (Taonjato faha-8), ny «Làlambe Lehiben’ny Dite» (万里茶道, Taonjato faha-17–19) ary ny «Hantsana Telolahin’i Yangtzeu» — iray amin’ireo sary an-tsain’i Sina fantatra indrindra. Misy tsangam-baton’i Lù Yǔ ao amin’ny tanàna, ary atao isan-taona ny «Fetiben’ny Zava-kanton’ny Dite an’ireo Hantsana Telolahy» (三峡茶文化艺术节). Dèngcūn no tanàna tokana misy mponina ~30 000 izay manana tanimbolin-dite 3 mu (~0,2 ha) isan’olona.

3. Famariparitana Botanika sy Zavatra Fototra:

• Karazana / Cultivar: Ny tena fototra — Yíchāng Dàyè Zhǒng (宜昌大叶种, Yíchāng Dàyè Zhǒng), fantatra ihany koa amin’ny hoe «Huá Chá 29» (华茶29号) — iray amin’ireo cultivars-dite nasionaly 30 voalohan’ny fanjakana. Karazana — semi-haozo ary (小乔木型). Ravina — elliptika, 14,7 ± 2,4 cm, malefaka sy feno nofo. Profilin’ny biôkimika: polyphenols — 35,8%, asidra amine — 1,64%, kafeina — 5,87%. Tena mety amin’ny famokarana dite maitso manitra sy mateza.

  Ao Dèngcūn dia misy vondron’ireo hazo dite zato taona sy mihoatra (百年以上古茶树群落).

• Fijinjana: Lôhataona no tena izy. Kilasy ambony indrindra: voa feno na voa iray misy ravina vao mivelatra kely. Kilasy faharoa sy fahatelo: voa iray misy ravina iray hatramin’ny roa ary roa hatramin’ny telo kely avy.

• Fenitra (GB/T 14456 + fenitra GÚ): sokajy efatra: 特级, 一级, 二级, 三级.

4. Terroir sy Toetra mampiavaka ny Fambolena:

• Toetrandro: Sub-trôpikaly any an-tendrombohitra avo, novain’ny vokatry ny tohodrano «Hantsana Telolahy» sy ny hantsan’i Xīlíng. Salan’ny maripana isan-taona — 14–18°C. Rotsak’ orana — 1144–1831 mm/isan-taona. Rahona — mihoatra ny 180 andro misy zavona isan-taona. Hazavana miparitaka — mihoatra ny 70%. Fiovaovan’ny maripana isan’andro — mihoatra ny 8°C. Ny halavan’i Yangtzeu dia miteraka fanatsatoka tsy tapaka, izay mamorona ny «faritra avo misy rahona eny an-tendrombohitra» (高山云雾带).

• Haavo: 800–1200 m. Ny fotony dia ny tanànan’i Dèngcūn, izay mamokatra 80%-n’ny dite ao amin’ny distrika.

• Tany: Tany fasihana-tsira kely asidra eo amin’ny fototra granita (花岗岩风化微酸性砂壤土, pH 5,5–6,5). Zava-organika — ≥1%. Mihabe selenium (Se) sy zinc (Zn). Rano — kilasy voalohany araka ny fenitra nasionaly.

• Tontolo iainana: Rakotry ny ala — 70%. Ion miiba — 10 000/cm³ (fenitra ho an’ny «toeram-pialan-tsasatra» — 1500+). Tsy misy mihitsy ny orinasa indostrialy.

• Toetra lehibe mampiavaka ny terroir: Ny votoatin’ny asidra amine ao amin’ny dite Dèngcūn dia 20% ambony noho ny salan’ny dite maitso. Zava-mamoaka anaty rano — ≥46,3%. Izany dia vokatry ny fitambarana «高海拔、多云雾、寡日照» — «haavo avo, rahona betsaka, masoandro kely» — ny fomba mahazatra momba ny terroir dite any Guìzhōu sy Húběi.

5. Teknôlôjia Famokarana:

Ny Dèngcūn Lǜchá dia vokarina amin’ny alalan’ny teknôlôjia «三保一高» (sān bǎo yī gāo) — «fitehirizana telo, ezaka iray»: mitahiry ny loko maitso (保翠绿色泽), mitahiry ny volo-manify eo amin’ny ambony (保茸毫附体), mitahiry ny fahafenoan’ny «tampon’ny dite» (保锋苗完整), miezaka manana hanitra avo sy mateza (求香高持久).

• Fijinjana (采摘): Tanana + mekanika ho an’ny kilasy betsaka.
• Fampandehanana (摊青): Amin’ny sivana volotsangana, 4–6 ora. Fihenan’ny hamandoana — 4,5–5,5%.
• «Famonoana ny maitso» (杀青): Fandrahoana ao anaty varingarina misy rotor, 180–200°C, 6–8 minitra. Famonoana tanteraka ny enzima.
• Fanolana (揉捻): Fomba «malemilemy → matanjaka → malemilemy» (轻—重—轻), 14–20 minitra.
• Fanamboarana voalohany (初烘): 100–120°C mandra-pahamaina 80%.
• Fanolana miverina sy fanomezana endrika (复揉理条): Fanaovana endrika tanana — fanaovana endrika fanjaitra, spiraly na fisaka.
• Fanamboarana farany sy «fananganana volo» (足干提毫): Fanamainana amin’ny arina hazo amin’ny 70–80°C. Fenitra: «ravina mivadika vovoka rehefa kikisana amin’ny rantsan-tanana» (手捻成粉).
• Fanodinana farany (精制): Fanavahana, fanesorana tahona.

Voarara ny fampiasana pesterida simika. Mampiasa fomba fisika hiadiana amin’ny bibikely mahavoa. Fanamarinana vokatra maitso kilasy AA.

6. Toetra Organôleptika:

• Endrik’ny ravina maina: Miankina amin’ny andiany. Máo Jiān (针形): «fanjaitra» matevina sy mahitsy misy volo betsaka. Huádǐng Yúnwù (卷曲形): spiraly mafy. Dānqiū Wūyā (扁形): «volomaso» sakan-tsoroka, mitovy amin’i Lóngjǐng. Firaisan-javatra: loko — maitso misy famirapiratana menaka (绿润显毫).

• Hanitry ny ravina maina: Hanitra mitovy amin’ny voanio (栗香) — nooty lehibe. Mateza sy lalina (幽长持久). Ny kilasy ambony dia manana hanitra malefaka «tazoninao» (嫩香). Kaopy mangatsiaka — ≥10 minitra.

• Tsirony: Matevina (醇厚, chúnhòu) — vokatry ny votoatin’ny polyphenols avo (18–23%). Mahery (鲜爽) — asidra amine 3,3–4,68%. Miverina mamy — mazava (回甘明显). Ny votoatin’ny siramamy mety levona avo dia mampitombo ny «tsiron-dranomamy».

• Lokon’ny rano dite: Mavo-maitso, mamirapiratra sy madio (黄绿明亮).

• Sisa ravina anaty dite: Mavo-maitso, mitovy, mora mivelatra, misy fitarafana (黄绿匀整、柔韧有光泽).

7. Firafitry ny Simika:

• Polyphenols: 18,18–23%. Eo amin’ny salan’isa antonony, manome fifandanjana eo amin’ny vatana sy ny halemilemy.
• Asidra amine: 3,3–4,68% — 20% ambony noho ny salan’ny dite maitso. Mamaritra ny fahamaikana sy ny «tsiron-dranomamy».
• Zava-mamoaka anaty rano: ≥46,3% — iray amin’ireo salan’isa ambony indrindra.
• Kafeina: ~5,87% (araka ny cultivar Yíchāng Dàyè Zhǒng). Ambony noho ny salan’isa.
• Selenium, zinc: Mihabe voajanahary avy amin’ny tany granita.
• Vitamina: C, vondrona B. Minerala: K, Mg, Zn, Se.

8. Tombontsoa Mahasalama:

• Fiatraika anti-oxidanta: Polyphenols 18–23% + Se.
• Fanohanana ny metabolisim lipida: Araka ny filazan’ireo mpamokatra, ny fisotroana aorian’ny sakafo dia mampihena ny fahazoana lipida ~30%.
• Fanohanana ny rafi-pitaterana fo: Ny catechins dia manampy amin’ny fametrahana ny kolesterola ara-dalàna sy fanatsarana ny asan’ny endotely.
• Fiatraika manome hery: Kafeina ~5,87% — ambony noho ny salan’isa; ny L-theanine dia manome fahalemilemy.
• Fanohanana amin’ny micro-elemanitra: Se, Zn.

9. Fomba Fikarakarana:

• Maripana: 85–90°C. Ho an’ny kilasy ambony — 85°C.
• Fatrany: 3 g isaky ny 150 ml (1:50).
• Fitaovana: Kaopy fitaratra (观赏茶舞, «fijerena ny dihy ny dite») na gàiwǎn porselana fotsy.
• Fomba: Araraka ny rano, avela hijanona 3 minitra. Maharitra fanavana in-3.

10. Fitahirizana:

• Fonosana mihidy herim-bava, ao anaty vata fampangatsiahana 0–5°C. Faharetan’ny fitahirizana — 12 volana. Rehefa voasokatra — azo sotroina ao anatin’ny 1–2 volana.

11. Vidiny sy Fanaovana hosoka:

• Sokajy vidiny: Antonony ka hatramin’ny avo amin’ireo dite maitso Húběi. Kilasy ambony — manomboka amin’ny 600 yuan isaky ny 500 g. Kilasy voalohany — 300–500 yuan. Kilasy fahatelo — be mpividy.
• Ahoana no hisorohana hosoka: Mizàna vokatra misy mari-panavahana jeografika «邓村绿茶». Hamarino ny hanitra mitovy amin’ny voanio — mateza sy lalina. Rano dite — madio, mavo-maitso.

12. Zavatra Mahaliana:

• «Distrika Voalohany araka ny Kanônan’ny Dite». Nametraka an’i Xiázhōu (ao anatin’izany i Dèngcūn) ho laharana voalohany i Lù Yǔ tamin’ireo dite avy «any atsimo an-tendrombohitra» (山南，以峡州上). Nanitatra izany hevitra izany i Oūyáng Xiū tamin’ny niantsoany an’i Yílíng hoe «Ny Kanônan’ny Dite — Distrika Voalohany» (陆羽茶经第一州). Mbola mijoro ao Dèngcūn mandraka androany ny tsangam-baton’i Lù Yǔ.

• Manampahaizana sovietika sy ny anarana. Tamin’ny 1956 dia nanolo-kevitra ireo manampahaizana sovietika nanao fitsapana ny dite tao an-toerana mba hanaiky ny anarana hoe «Dèngcūn Lǜchá» — tranga vitsy izay nahazoan’ny dite sinoa anarana «nekena» nataon’ny vahiny.

• 3 mu isan’olona. Ny mponina ~30 000 ao Dèngcūn tsirairay dia manana tanimbolin-dite 3 mu (~0,2 ha) — iray amin’ireo salan’isa avo indrindra amin’ny «hamaroan’ny dite» any Sina. Ny velaran-tanimbolin-dite an’ny tanàna (80 000 mu) dia mitovy amin’ny velaran’ny distrika iray manontolo.

• Fonenan’ny «fahamaintinana mangatsiaka». Araka ny filazan’ireo mpikaroka, Dèngcūn no toerana nampisaraina voalohany ny tranga «冷后浑» (lěnghòuhún) — fahamaintinan’ny rano dite mena rehefa mangatsiaka, vokatry ny fiforonan’ny fatorana katekinina sy kafeina. Io tranga io taty aoriana dia lasa iray amin’ireo marika momba ny kalitaon’ny dite mena.

• Rakotry ny ala 70%, ion 10 000. Ny votoatin’ny ion miiba ao amin’ny rivotra ao Dèngcūn dia 10 000/cm³ — in-6–7 avo noho ny ala mahazatra, ary in-30–100 avo noho ny rivotra an-tanàna. Ny tanàna dia eo anelanelan’ny Valanjavaboahary Nasionaly Dàlǎolǐng sy ny hantsan’i Xīlíng — ao amin’ny iray amin’ireo faritra madio indrindra eo anelanelan’i Yangtzeu.

13. Fampitahana amin’ireo dite maitso hafa ao Húběi:

• Ēnshī Yù Lù (恩施玉露): Fandraisana etona, tsiron’ny «ranomasina». Dèngcūn — fangatahana, hanitra mitovy amin’ny voanio, avy amin’ireo Hantsana Telolahin’i Yangtzeu.

• Cǎihuā Máo Jiān (采花毛尖): Húběi. «Máo Jiān» misy volo betsaka, voahodina. Dèngcūn — toy ny tady, manantitrantitra ny halalin’ny voanio.

• Sōngfēng Lǜ Chá (松峰绿茶): Húběi. Sokajy mitovitovy, saingy avy amin’ny faritra hafa. Dèngcūn — avy amin’ny hantsan’i Xīlíng miaraka amin’ny fambolena 80 000 mu sy tantara hatramin’i Lù Yǔ.

Ho famaranana:

Dèngcūn Lǜchá — dite manana adiresy toy ny andalana ao amin’ny «Kanônan’ny Dite»: ny hantsan’i Xīlíng, ireo Hantsana Telolahin’i Yangtzeu, tany izay nantsoin’i Lù Yǔ hoe «voalohany». Tanimboly 80 000 mu, voasaron-drahona mandritra ny 180 andro, eo amin’ny tany granita misy selenium sy zinc, dia mamokatra dite manana hanitra mitovy amin’ny voanio izay lalina sy mateza loatra ka ny fomba fanao poeta hoe «栗香幽长持久» — «hanitry ny voanio lalina sy lava sady mateza» — dia toa tsy famariparitana fa resipa. Dite ho an’ireo izay mankasitraka ny halehibeny — ny halehiben’ny tantara (hatramin’ny Fanjakana Telo ka hatramin’ny Làlambe Lehiben’ny Dite), ny halehiben’ny tontolo (ireo Hantsana Telolahin’i Yangtzeu) ary ny halehiben’ny famokarana (12 000 taonina isan-taona avy amin’ny tanàna iray).